Przedruk mojego artykułu opublikowanego 28.11.2025 w serwisie Nowa Ustawa VAT: czytaj oryginał. Tekst zachowuje brzmienie pierwotnej publikacji i odnosi się do jej daty.
Matryca stawek VAT może być jeszcze prostsza
Matryca stawek VAT dla środków spożywczych przeszła znaczącą reformę w ostatnich latach. Liczba wyjątków od obniżonych stawek jest dziś stosunkowo niewielka, a system działa sprawniej niż wcześniej. Jednak nadal można go ulepszyć – i to w sposób znaczący.
W Nowej Ustawie VAT proponujemy radykalne uproszczenie: stawka 5% VAT na wszystkie środki spożywcze, poza napojami alkoholowymi. Bez wyjątków. Bez wykluczeń. Bez „produktów specjalnych”, „quasi-spożywczych” ani „niewystarczająco zdrowych”.
Nasza propozycja: 5% VAT na wszystko, co spożywcze
Chcemy objąć stawką 5% produkty, które teraz opodatkowane są stawką 8% lub 23%:
- wyroby cukiernicze
- kakao i wyroby kakaowe
- kawę, herbatę, yerba mate
- przyprawy, sosy
- owoce morza, skorupiaki
- wodę butelkowaną
- wszystkie napoje – poza alkoholowymi, piwami bezalkoholowymi i winami bezalkoholowymi
Efekt? Najniższa możliwa stawka na wszystkie środki spożywcze poza alkoholami i wyrobami alkoholo-podobnymi.
Koniec z moralizowaniem podatkowym
Obecny system zakłada, że stawki VAT mogą wpływać na nasze zwyczaje żywieniowe. To naiwne założenie, i co najważniejsze, nieskuteczne. Osoby o wyższych dochodach nie analizują wnikliwie cen produktów, różnica kilku procent VAT nie zmienia ich wyborów konsumenckich. Za to wyższe stawki VAT najmocniej dotykają najuboższych. To ich dotyczy pytanie: „Dlaczego osoba o niskich dochodach ma płacić wyższy podatek za odrobinę przyjemności w postaci słodyczy czy Coca-Coli?” Regulacje podatkowe nie są skutecznym narzędziem kształtowania prawidłowych nawyków żywieniowych społeczeństwa. I nigdy nie były.
Absurdalne przypadki z obecnej matrycy
W obecnych przepisach funkcjonują kuriozalne rozwiązania, których nie da się logicznie wytłumaczyć:
- wyroby bez cukru, stworzone specjalnie dla diabetyków, ale zawierające kakao, opodatkowane 23% VAT,
- produkty typu fast-food, które trudno nazwać „zdrowymi”, opodatkowane są 5% VAT.
To prowadzi do sytuacji, w której system podatkowy zachowuje się jakby:
- karał za skład produktu,
- premiował przypadkowe kategorie,
- ignorował faktyczną wartość i przeznaczenie żywności.
Czas skończyć z udawaniem, że VAT jest narzędziem dietetycznym.
Jakie wynikają z tego korzyści?
- prostsze rozliczenia VAT,
- mniejsza ilość sporów interpretacyjnych,
- stały i przewidywalny podatek dla konsumentów,
- tańsza żywność.
Podsumowanie
Czas przestać traktować VAT jako instrument inżynierii społecznej.
Podatek ma być:
- przejrzysty,
- neutralny,
- prosty,
- logiczny.
Dlatego proponujemy: 5% VAT na wszystkie środki spożywcze, bez wyjątków, bez uznaniowości, bez absurdów.
Autor artykułu: Zbigniew Makowski – Prezes Zarządu Instytutu Finansów i Podatków Publicznych, główny autor Nowej Ustawy VAT
Chcesz dołączyć do zespołu ekspertów pracujących nad projektem Nowej Ustawy VAT?
Napisz do nas: kontakt@nowaustawavat.pl
Wesprzyj projekt. Dowiedz się, jak możesz to zrobić: Finansowo – Nowa Ustawa VAT
