Przedruk mojego artykułu opublikowanego 07.11.2025 w serwisie Nowa Ustawa VAT: czytaj oryginał. Tekst zachowuje brzmienie pierwotnej publikacji i odnosi się do jej daty.
W projekcie Nowej Ustawy VAT robimy kolejny krok milowy. Przyspieszamy tempo i redefiniujemy jeden z naszych głównych celów. Uproszczenie przepisów to za mało, by mówić o prawdziwej rewolucji w ustawie o VAT. Zaczynamy tworzyć przepisy w taki sposób, by były jednoznaczne dla ludzi, a jednocześnie zrozumiałe dla maszyn. Wdrażamy zasadę Law as Code.
Idea Law as Code
To nowatorskie podejście do legislacji, w którym prawo tworzy się tak, by jego treść można było jednoznacznie przetworzyć przez systemy informatyczne i sztuczną inteligencję.
Tradycyjnie przepisy są przygotowywane językiem używanym na co dzień. W sposób czasami zbliżony do literackiego – można posługiwać się synonimami, tworzyć różne struktury gramatyczne zdań, takie, które wydają się najbardziej zrozumiałe i brzmią najlepiej. Oczywiście istnieje zestaw reguł tworzenia przepisów, czyli zasad i technik legislacyjnych, ale nie dotyczą one w zasadzie samego języka.
Nasze podejście jest inne. Przede wszystkim stworzyliśmy zestaw reguł, według których musi być napisany każdy przepis. Odzwierciedlają one zasady i techniki legislacyjnej, a jednocześnie są zbliżone do norm stosowanych przy tworzeniu kodu programów. W efekcie przepisy różnią się od siebie treścią, ale są konstruowane zawsze w taki sam sposób.
W modelu Law as Code przepis musi dać się zapisać w dwóch równoległych warstwach:
- tekst prawny – jasny, prosty przepis, który każdy może przeczytać i zrozumieć.
- tekst maszynowy (warstwa logiczna) – ten sam przepis zapisany w formie reguły logicznej lub pseudokodu, w bardzo prosty sposób umożliwiający analizę tekstu przez narzędzia informatyczne.
Przykład zapisania przepisu w języku Law as Code
Weźmy przykład z prac nad Nową Ustawą VAT:
Art. 77 – Stawka 0% w eksporcie towarów.
Po ludzku:
Art. 77. [Stawka 0% w eksporcie towarów]
- Stawkę podatku w wysokości 0 procent stosuje się do eksportu towarów, jeżeli towary zostały wywiezione z terytorium kraju poza terytorium Unii Europejskiej.
- Warunkiem zastosowania stawki, o której mowa w ust. 1, jest posiadanie przez podatnika dowodów potwierdzających wywóz towarów poza terytorium Unii Europejskiej.
- Dowody te należy zgromadzić w terminie do upływu terminu złożenia deklaracji podatkowej za drugi okres rozliczeniowy po powstaniu obowiązku podatkowego.
- Jeżeli podatnik nie zgromadzi dowodów w terminie, stosuje stawkę krajową i wykazuje tak opodatkowany eksport w deklaracji za ten okres.
- Po zgromadzeniu dowodów podatnik w bieżącej deklaracji koryguje VAT należny i wykazuje eksport ze stawką 0 procent.
Po maszynowemu (logika przepisu):
# Art. 77 – Stawka 0% w eksporcie towarów (wersja logiczna)
RULESET Art77_StawkaZeroEksport:
# Zasada ogólna
IF transaction_type == „eksport towarów” AND goods.left_EU == True:
vat_rate = 0
# Warunek – posiadanie dowodów
IF taxpayer.has_export_documents == True:
vat_rate = 0
ELSE:
vat_rate = domestic_rate
status = „czasowe – brak dowodów”
# Termin X+2
DEFINE export_evidence_deadline AS tax_obligation_period + 2
IF taxpayer.has_export_documents == False AND current_period == export_evidence_deadline:
vat_rate = domestic_rate
taxpayer.declares_export_with_domestic_rate = True
# Korekta po zgromadzeniu dowodów
IF taxpayer.later_obtains_export_documents == True:
taxpayer.corrects_tax_due(period=”current”)
vat_rate = 0
W efekcie ten sam przepis może zostać:
- opublikowany w Dzienniku Ustaw,
- zaimplementowany w systemach finansowo-księgowych,
- przetwarzany automatycznie przez AI lub walidatory VAT,
- stosowany przez podatników w sposób w pełni przejrzysty i przewidywalny.
Dlaczego to ważne?
Dzięki zasadzie Law as Code:
- prawo będzie jednoznaczne, a nie „do interpretacji”,
- systemy takie jak KSeF będą mogły same weryfikować poprawność rozliczeń,
- przedsiębiorcy zyskają automatyczne podpowiedzi i walidacje w czasie rzeczywistym,
- a prawnicy i księgowi będą mogli korzystać z wspólnego języka logiki prawnej.
Co dalej?
Zespół Nowej Ustawy VAT opracowuje kolejne przepisy w tym modelu. Każdy projektowany artykuł będzie miał swoją wersję:
- „po ludzku” – jasną i zrozumiałą,
- „po maszynowemu” – w pełni odwzorowującą jego znaczenie.
To nie jest jedynie kosmetyka legislacyjna. To nowy standard tworzenia prawa, takiego, które nie tylko opisuje rzeczywistość, lecz także w niej funkcjonuje.
_________________________________________________________________________________
Autor artykułu: Zbigniew Makowski – Prezes Zarządu Instytutu Finansów i Podatków Publicznych, główny autor Nowej Ustawy VAT
Chcesz dołączyć do zespołu ekspertów pracujących nad projektem Nowej Ustawy VAT? Napisz do nas: kontakt@nowaustawavat.pl
Wesprzyj projekt. Dowiedz się, jak możesz to zrobić: Finansowo – Nowa Ustawa VAT
